آشنایی با بتادین
آشنایی با بتادین
بتادین یا پوویدون آیوداین (Povidone Iodine) یکی از پرمصرفترین داروهای ضدعفونیکننده در پزشکی، دندانپزشکی، دامپزشکی و حتی صنایع غذایی و آرایشی است. این دارو به دلیل خاصیت قوی ضد میکروبی و ایمنی نسبی، کاربرد گستردهای در پیشگیری و درمان عفونتها دارد. بتادین در اشکال دارویی مختلفی مانند محلول، پماد، اسپری، دهانشویه، صابون، ژل و دوش واژینال عرضه میشود و بسته به نیاز، توسط بیماران یا در مراکز درمانی به کار گرفته میشود. در این مقاله به معرفی کامل بتادین، مکانیسم اثر، کاربردها، عوارض جانبی، تداخلات دارویی و سایر نکات مهم مرتبط با آن پرداخته میشود.
ترکیب و مکانیسم اثر بتادین
بتادین ترکیبی از ید و یک حامل پلیمری (پوویدون) است. این فرمولاسیون باعث میشود ید به صورت تدریجی آزاد شود و خاصیت ضدعفونیکننده قوی اما با سمیت کمتر نسبت به ید آزاد داشته باشد. ید آزاد شده با پروتئینها و اسیدهای نوکلئیک میکروارگانیسمها واکنش میدهد و با تخریب ساختار سلولی آنها موجب مرگ میکروب میشود. بتادین اثر باکتریسید (کشنده باکتری) دارد و علیه طیف وسیعی از عوامل بیماریزا شامل باکتریهای گرم مثبت و منفی، قارچها، ویروسها، انگلها، مخمرها، پروتوزوآ و حتی اسپورها مؤثر است.
فارماکوکینتیک
بتادین پس از مصرف موضعی جذب سیستمیک ناچیزی دارد، اما در شرایط خاص (مانند سوختگیهای وسیع یا زخمهای عمیق) میتواند از طریق پوست جذب شود و غلظت ید در پلاسما را افزایش دهد.
-
در نوزادان، جذب پوستی ممکن است باعث بروز کمکاری تیروئید شود.
-
مدت اثر مفید بتادین برای اهداف جراحی حدود یک ساعت است، اما جمعیت باکتریایی پوست طی ۶ تا ۸ ساعت به حالت اولیه بازمیگردد.
موارد مصرف بتادین
۱. پزشکی و جراحی
-
ضدعفونی پوست قبل و بعد از عملهای جراحی کوچک و بزرگ
-
شستوشوی دست جراحان پیش از عمل
-
پیشگیری از عفونت در بریدگیها، خراشها، سوختگیها و زخمهای بستر
-
مراقبت از زخمهای ناشی از قطع جریان خون یا زخمهای مزمن
برای آشنایی با انواع نخ بخیه جراحی می توانید مقاله انواع نخ بخیه را مطالعه نمایید.
۲. دندانپزشکی و بیماریهای دهان و حلق
-
محلول دهانشویه برای درمان التهابها و عفونتهای دهان و حلق ناشی از باکتریها و قارچها (کاندیدا)
-
کاهش موقت درد گلو، آفت دهانی یا تحریکات دهان
-
کمک در جراحیهای دهان و دندان برای کاهش خطر عفونت
۳. زنان و زایمان
-
ژل و دوش واژینال برای درمان واژینیت ناشی از کاندیدا، تریکوموناس یا عفونتهای مخلوط واژن
-
شستوشوی واژن قبل از جراحیهای زنان
۴. دامپزشکی و صنایع غذایی
-
ضدعفونی پوست و زخم حیوانات
-
استفاده در صنایع لبنی برای ضدعفونی پستان گاو و ابزار شیردوشی
-
کاربرد در صنایع غذایی برای بهبود ایمنی و کاهش آلودگیهای میکروبی
۵. صنایع آرایشی و بهداشتی
-
استفاده در تولید برخی محصولات آرایشی و بهداشتی به دلیل خاصیت ضدعفونیکننده
عوارض جانبی مصرف بتادین
بتادین به طور کلی ایمن است اما میتواند عوارضی ایجاد کند:
-
واکنشهای حساسیتی شامل کهیر، خارش، قرمزی، التهاب یا سوزش
-
ایجاد تاول یا پوستهریزی در محل مصرف
-
جذب بیش از حد ید و بروز مشکلات تیروئیدی بهویژه در نوزادان
-
در موارد نادر، واکنشهای شدید آلرژیک شامل تورم صورت، لبها و گلو
در صورت بروز تحریک شدید یا علائم حساسیت، مصرف باید متوقف و به پزشک مراجعه شود.
موارد منع مصرف بتادین
بتادین نیز مانند سایر داروها و کالاهای پزشکی با توجه به نوع و نحوه اثر گذاری و تاثیراتی که بر بدن انسان دارد، دارای موارد منع مصره و یا احتیاط برانگیز است که از آن میان می توان به موارد زیر اشاره نمود.
-
بیماران با سابقه حساسیت به ید یا پوویدون
-
مصرف روی سطوح وسیع پوست آسیبدیده به دلیل خطر جذب زیاد ید
-
افراد مبتلا به گواتر یا بیماریهای تیروئید (بهخصوص گواتر کلوئیدی گرهای)
تداخلات دارویی
بتادین بهطور کلی تداخل دارویی شدیدی ندارد، اما برخی موارد گزارش شده است:
-
واکسن BCG و تائورولیدین: کاهش اثر متقابل
-
احتمال کاهش اثر سدیم پیکوسولفات
-
استفاده همزمان با سایر ضدعفونیکنندهها ممکن است موجب کاهش اثر شود.
هشدارها و توصیههای دارویی درباره بتادین
-
دارو نباید روی زخمهای عمیق، سوختگیهای وسیع یا گازگرفتگی حیوانات استفاده شود.
-
ژل و دوش واژینال بتادین خاصیت اسپرمکشی دارند؛ بنابراین زنان متقاضی بارداری نباید از آنها استفاده کنند.
-
دارو ممکن است باعث لکه روی لباسها و پارچههای مصنوعی شود؛ این لکهها با محلول رقیق آمونیاک قابل پاک شدن هستند.
-
محلول باید قبل از مصرف تکان داده شود.
-
اسپری بتادین قابل اشتعال است و نباید در مجاورت شعله یا سیگار استفاده شود.
-
استفاده طولانیتر از ۷ روز بدون مشورت پزشک توصیه نمیشود.
مصرف در بارداری و شیردهی
-
مصرف بتادین در گروه B بارداری قرار دارد؛ یعنی در مطالعات حیوانی بیخطر بوده اما شواهد کافی انسانی در دسترس نیست.
-
در دوران شیردهی، مصرف باید با احتیاط انجام شود و نباید در ناحیه سینه که با دهان نوزاد تماس دارد، استفاده شود.
اشکال دارویی و نامهای تجاری
بتادین در ایران و جهان به شکلهای مختلف عرضه میشود:
-
محلول ۱۰٪ (۱۰۰ تا ۱۰۰۰ میلیلیتر)
-
دهانشویه ۱٪
-
شامپو ۷/۵٪
-
ژل و دوش واژینال ۱۰٪
-
پماد موضعی
برندهای مختلفی مثل Betadine، Clinidine، Efodine، GRX-Dyne و Iodex در بازار جهانی موجود هستند. در ایران نیز شرکتهای داروسازی گوناگون مانند تولید دارو، ایران ناژو، گیلارانکو و کیش مدیفارم این فرآوردهها را تولید میکنند.
آشنایی با بتادین
بتادین یا پوویدون آیوداین یکی از پرکاربردترین مواد ضدعفونیکننده در سراسر جهان است. این دارو به دلیل طیف اثر وسیع، سمیت پایین و اشکال دارویی متنوع، در پزشکی انسانی و دامپزشکی جایگاه ویژهای دارد. اگرچه مصرف آن بهطور کلی ایمن است، اما باید با رعایت اصول مصرف، توجه به عوارض احتمالی و پرهیز از استفاده بیرویه همراه باشد. آگاهی از هشدارها، منع مصرف و نحوه صحیح استفاده میتواند اثربخشی دارو را افزایش داده و از بروز عوارض ناخواسته پیشگیری کند.برای خرید آنلاین و کسب اطلاعات درباره انواع کالاهای پزشکی، با کارشناسان شفا۲۴ تماس بگیرید.
