نحوه استفاده از دستگاه اکسیمتر

دستگاه اکسیمتر، یا اکسیمتر پالس، ابزاری پزشکی است که برای اندازه‌گیری سطح اکسیژن خون (SpO2) و ضربان قلب به‌کار می‌رود. این دستگاه به‌ویژه برای بیماران تنفسی، مانند افراد مبتلا به COVID-19، آسم، یا بیماری‌های مزمن ریوی، اهمیت دارد. در ایران، با شیوع بیماری‌های تنفسی و افزایش آگاهی درباره سلامت، استفاده از اکسیمتر در منازل و مراکز درمانی رایج شده است. این مقاله به بررسی جامع نحوه استفاده از دستگاه اکسیمتر و نکات ایمنی و مزایای آن می‌پردازد تا اطلاعات جامعی برای بهره‌برداری ایمن و مؤثر ارائه گردد. 

برای آشنایی بیشتر با دستگاه پالس اکسیمتر می توانید مقاله “اهمیت داشتن دستگاه اکسیمتر در خانه” را مطالعه نمایید.

دستگاه اکسیمتر چیست و چه کاربردی دارد؟

پالس اکسیمتر، دستگاهی کوچک و قابل‌حمل است که معمولاً به‌صورت انگشتی طراحی می‌شود. این دستگاه از طریق نور مادون قرمز و قرمز، سطح اشباع اکسیژن خون شریانی (SpO2) را اندازه‌گیری می‌کند و ضربان قلب را نیز نمایش می‌دهد. سطح نرمال SpO2 بین ۹۵ تا ۱۰۰ درصد است، و مقادیر زیر ۹۰ درصد نشان‌دهنده هیپوکسمی (کمبود اکسیژن) است که نیاز به اقدام پزشکی دارد.

اکسیمتر برای بیماران مبتلا به بیماری‌های تنفسی، سالمندان، یا افرادی که پس از جراحی یا بیماری‌های شدید بهبود می‌یابند، استفاده می‌شود. این ابزار به‌ویژه در پاندمی‌های تنفسی مانند COVID-19، برای پایش مداوم سلامت تنفسی در منزل بسیار مفید بوده است.

نحوه استفاده از دستگاه اکسیمتر

برای استفاده ایمن و دقیق از اکسیمتر، این مراحل را دنبال کنید:

۱. آماده‌سازی دستگاه

• اکسیمتر را از بسته‌بندی خارج کرده و مطمئن شوید باتری‌ها شارژ دارند یا باتری‌های جدید نصب شده‌اند.
• دستگاه را در محیطی خشک و بدون رطوبت نگه دارید تا از خرابی جلوگیری شود.

۲. قرار دادن اکسیمتر

• انگشت اشاره یا میانی دست را انتخاب کنید (معمولاً دست چپ برای دقت بیشتر توصیه می‌شود).
• ناخن‌ها باید کوتاه و بدون لاک یا رنگ باشند، زیرا لاک می‌تواند نور را مسدود کرده و دقت را کاهش دهد.
• اکسیمتر را روی نوک انگشت قرار دهید تا حسگرها کاملاً با پوست تماس داشته باشند.

۳. اندازه‌گیری

• دستگاه را روشن کنید و صبر کنید تا عدد SpO2 و ضربان قلب روی نمایشگر ظاهر شود (معمولاً ۵ تا ۱۰ ثانیه طول می‌کشد).
• حین اندازه‌گیری، انگشت را ثابت نگه دارید و از حرکت، لرزش، یا فشار دادن دستگاه خودداری کنید.
• اگر پس از ۳۰ ثانیه نتیجه‌ای ظاهر نشد، دستگاه را خاموش کرده و دوباره امتحان کنید.

۴. ثبت و تحلیل نتایج

• سطح نرمال SpO2 بین ۹۵ تا ۱۰۰ درصد است. اگر SpO2 زیر ۹۰ درصد باشد، با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
• ضربان قلب نرمال برای بزرگسالان بین ۶۰ تا ۱۰۰ ضربان در دقیقه است. اگر ضربان غیرطبیعی بود، مشورت پزشکی ضروری است.
• نتایج را در یک دفترچه یا اپلیکیشن سلامتی (مثل Health یا اپلیکیشن‌های ایرانی مثل شفا) ثبت کنید تا روند تغییرات را ردیابی کنید.

نکات کلیدی برای استفاده از دستگاه اکسیمتر

• انتخاب مدل مناسب : از برندهای معتبر مانند امرن (Omron)، فیلیپس (Philips)، یا بیورر (Beurer) خرید کنید که استانداردهای ایمنی (مثل CE یا ISIRI) و گارانتی (حداقل ۱ سال) داشته باشند.
• تمیزکاری دستگاه : پس از هر استفاده، حسگرها را با الکل ۷۰ درصد یا دستمال مرطوب تمیز کنید تا از انتقال باکتری‌ها جلوگیری شود.
• جلوگیری از خطا : از قرار دادن اکسیمتر روی انگشتانی با گردش خون ضعیف (مثلاً در سرما یا بیماری‌های عروقی) خودداری کنید.
• پایش مداوم : برای بیماران تنفسی، اندازه‌گیری را ۲ تا ۳ بار در روز انجام دهید و نتایج را با پزشک در میان بگذارید.

برای آشنایی با انواع گوشی های طبی می توانید مقاله “انواع گوشی های طبی“ را مطالعه نمایید.

مزایای استفاده از دستگاه اکسیمتر

• پایش سریع و غیرتهاجمی : اکسیمتر به‌راحتی و بدون نیاز به نمونه خون، سطح اکسیژن و ضربان قلب را اندازه‌گیری می‌کند.
• استفاده خانگی و بیمارستانی : این دستگاه برای استفاده در منازل، کلینیک‌ها، و بیمارستان‌ها مناسب است.
• هزینه‌بر بودن پایین
• کمک به تشخیص سریع : در موارد تنگی نفس یا بیماری‌های تنفسی، اکسیمتر می‌تواند به تشخیص سریع هیپوکسمی کمک کند.

محدودیت‌ها و معایب استفاده از دستگاه اکسیمتر

دقت محدود در شرایط خاص : در بیماران با گردش خون ضعیف، ناخن‌های رنگ‌شده، یا پوست تیره، دقت اکسیمتر ممکن است کاهش یابد.
نیاز به نگهداری : باتری‌ها باید مرتباً تعویض شوند و حسگرها تمیز نگه داشته شوند تا از خطا جلوگیری شود.
عدم جایگزینی کامل با آزمایشات : اکسیمتر نمی‌تواند جایگزین آزمایش خون شریانی (ABG) شود و فقط برای پایش سریع مناسب است.

جمع‌بندی

دستگاه اکسیمتر ،ابزاری ساده، غیرتهاجمی، و مؤثر برای اندازه‌گیری سطح اکسیژن خون و ضربان قلب است که به‌ویژه برای بیماران تنفسی و سالمندان مفید است. با رعایت نکات ایمنی، استفاده صحیح، و نگهداری منظم، می‌توانید از این دستگاه برای پایش سلامت تنفسی در منزل یا بیمارستان بهره ببرید. اگر در استفاده از دستگاه اکسیمتر نتایج غیرطبیعی (مثلاً SpO2 زیر ۹۰ درصد) مشاهده شد، مشورت با پزشک یا تماس با اورژانس ضروری است. برای اطلاعات بیشتر درباره انواع دستگاه های اکسیمتر ، با کارشناسان شفا۲۴ تماس بگیرید.