نمک فشار را بالا میبرد یا پایین؟
نمک فشار را بالا میبرد یا پایین؟ در پاسخ به این سوال که معمولا ذهن اکثر افراد مبتلا به فشار خون را به خود مشغول کرده است، باید گفت که مصرف نمک غالبا باعث افزایش فشار خون میشود. چون مصرف این ماده منجر به ورود آب بیشتر به جریان خون شده و این امر به نوبه خود، فشار خون را از حد طبیعی خارج میکند. با توجه به اینکه نمک در اکثر غذاهای مصرفی روزانه، به ویژه غذاهای فرآوری شده و رستورانی وجود دارد، دانستن میزان مصرف و راههای کاهش آن از اهمیت بالایی برخوردار است. در این مطلب با ما همراه باشید تا شما را در این زمینه راهنمایی کنیم.
نمک فشار را بالا میبرد یا پایین؟
نمک طعام که از ترکیب سدیم و کلر تشکیل شده و در آب حل میشود، یکی از ضروریترین املاح مورد نیاز بدن انسان به شمار میرود. چراکه این ماده نقش مهمی در تنظیم فشار خون، حفظ تعادل آب، الکترولیتها و عملکرد صحیح سیستم عصبی دارد. در ضمن با تأثیر مستقیم بر روی سیستمهای مختلف بدن، به شل کردن عضلات کمک کرده و از بروز گرفتگیهای ناخواسته جلوگیری میکند. همچنین باعث میشود سلولهای عصبی بتوانند سیگنالهای خود را بهدرستی ارسال و دریافت کنند. البته بدن انسان برای اینکه بتواند فعالیتهای حیاتی خود را انجام دهد، به مقادیر مشخصی نمک نیاز دارد و زمانی که میزان آن از حد مطلوب فراتر رود، باعث افزایش فشار خون میشود؛ این پدیده هم به دلایل زیر رخ میدهد.
افزایش حجم مایعات بدن
افزایش مصرف نمک و تجمع آن، باعث احتباس آب در بدن میشود؛ در چنین شرایطی هم حجم خون در رگها افزایش یافته و فشار بیشتری بر قلب وارد خواهد شد. در نهایت این وضعیت منجر به بروز عوارضی همچون افزایش فشار خون، ابتلاء به بیماریهای قلبی-عروقی و سکته مغزی میگردد. از سوی دیگر نمک اضافی میتواند ساختار عروق را تغییر دهد و با افزایش مقاومت عروقی، باعث بالا رفتن فشار خون شود.
تغییر عملکرد کلیهها
نمک اضافی توانایی کلیهها را در دفع آب و سدیم کاهش میدهد. این موضوع منجر به افزایش سطح سدیم در جریان خون شده و در نهایت فشار خون را بالا میبرد.
تأثیر بر سیستم عصبی؛ نمک فشار را بالا میبرد یا پایین
مصرف بیش از حد نمک بر عملکرد سیستم عصبی مرکزی تأثیر گذاشته و باعث افزایش فعالیت سمپاتیک یا فعالیتهای غیر ارادی بدن میشود؛ در نهایت همین امر موجب افزایش فشار خون خواهد شد.
اهمیت کاهش مصرف نمک توسط افراد مبتلا به فشار خون
همانطور که در پاسخ به پرسش نمک فشار را بالا میبرد یا پایین توضیح دادیم، مصرف بیش از حد این ماده معدنی باعث افزایش فشار خون و بروز عوارض جدی در بدن میشود؛ البته این مسئله در افراد مبتلا به فشار خون بالا میتواند عوارض جدیتری را ایجاد کند. زیرا بالا رفتن فشار خون در اثر مصرف نمک، اثر بخشی داروهایی که برای کنترل این مشکل مصرف میشود را تحت تأثیر قرار داده و ممکن است عواقب خطرناکی را به دنبال داشته باشد.
پرفشاری خون چیست؟
پرفشاری خون به مفهوم بالا بودن فشاری است که بر اثر برخورد خون به دیواره سرخرگها ایجاد میشود. لازم به ذکر است که میزان فشار خون با دو عدد سیستولیک و دیاستولیک مشخص میگردد. در این میان هم فشار سیستولیک یا عدد بالایی، نشاندهنده فشار وارد شده به دیواره سرخرگها، در هنگام انقباض قلب بوده و فشار خون دیاستولیک یا عدد پایینی فشار وارد شده به دیواره سرخرگها را در زمان آزاد شدن عضلات قلب بین هر ضربان، نشان میدهد.
خوب است بدانید که در حالت طبیعی، فشار خون باید کمتر از ۱۲۰ میلیمتر جیوه روی ۸۰ میلیمتر جیوه باشد. اما اگر فشار خون در محدوده اعداد ۱۲۰/۸۰ تا ۱۳۹/۸۹ قرار بگیرد، فرد در معرض ابتلا به فشار خون بالا است. ولی در حالتیکه این عدد به ۱۴۰ میلیمتر جیوه روی ۹۰ میلیمتر جیوه یا بالاتر برسد، فرد به بیماری پرفشاری خون مبتلا شده است.
عوارض پرفشاری خون؛ نمک فشار را بالا میبرد یا پایین
پرفشاری خون یک مشکل جدی است و میتواند عوارض و آسیبهای قابل توجهی را در بدن ایجاد کند. لازم به ذکر است که این عوارض به تدریج و با گذر زمان بروز میکنند و میتوانند کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهند. بر همین اساس در ادامه به برخی از مهمترین آنها اشاره خواهیم کرد.
نارسایی قلبی
با افزایش فشار، قلب نیاز دارد خون را با قدرت بیشتری پمپاژ کند، در نتیجه ماهیچههای آن ضخیمتر شده و این ضخامت میتواند به نارساییهای قلبی منجر شود.
حمله قلبی و سکته مغزی
فشار خون بالا به طور مستقیم با سخت شدن عروق و تصلب شریانها یا آترواسکلروز مرتبط است؛ یعنی وضعیتی که ریسک ابتلا به حمله قلبی و سکته مغزی را به طرز چشمگیری افزایش میدهد.
مشکلات حافظه و یادگیری
یکی از عوارض نگرانکننده فشار خون بالا، حتی در شرایطی که این وضعیت بهخوبی تحت کنترل قرار دارد، تأثیرات منفی آن بر قدرت حافظه و توانایی تفکر و یادگیری است.
سندرومهای متابولیک؛ نمک فشار را بالا میبرد یا پایین
در ادامه بررسی این مسئله که نمک فشار را بالا میبرد یا پایین باید بدانید، ابتلاء به سندرومهای متابولیک یکی از اثرات منفی مصرف بیش از حد نمک به شمار میرود. لازم به ذکر است که این سندروم شامل مجموعهای از اختلالات متابولیک بوده که با افزایش تریگلیسیرید، کاهش سطح HDL، فشار خون بالا و افزایش انسولین همراه است.
آسیب به عروق چشم
ابتلاء به فشار خون بالا ممکن است با تنگ شدن مجاری چشم، ضخیم شدن دیواره عروق خونی یا پارگی آنها همراه باشد. در نهایت تمامی این موارد منجر به تاری دید و اختلال در بینایی میشود.
راههای درمان و کاهش فشار خون
فشار خون بالا نوعی مشکل شایع است که برای درمان آن باید فاکتورهای متعددی را در نظر گرفت. در واقع هدف اصلی از درمان این مشکل، انتخاب روشهایی است که به کمک آنها بتوان فشار خون را در محدوده زیر ۱۴۰ میلیمتر جیوه بر ۹۰ میلیمتر جیوه نگه داشت. برخی از روشهای مؤثر در این زمینه هم شامل موارد زیر میشوند:
- بهبود شیوه زندگی و تغییر عادات روزمره
- عدم مصرف دخانیات و ترک سیگار در افراد سیگاری
- کاهش وزن و انجام فعالیت بدنی منظم
- عدم مصرف نوشیدنیهای الکلی
- رعایت رژیم غذایی سالم و انتخاب غذاهای کم نمک و بدون چربی
- مصرف منظم قرص فشار خون تجویز شده توسط پزشک متخصص
مقدار مناسب مصرف نمک برای حفظ سلامتی
با توجه به اثرات منفیای که مصرف بیش از حد نمک بر سلامتی افراد دارد، شاید این سوال مطرح شود که چه مقدار باید از این ماده معدنی را به طور روزانه مصرف کرد. بر اساس توصیههای انجام شده، بزرگسالان باید تلاش کنند تا مصرف نمک روزانه خود را به کمتر از ۶ گرم در روز برسانند. اما اغلب افراد به طور متوسط حدود ۸ گرم نمک در روز مصرف میکنند که فراتر از حد استاندارد بوده و به تدریج منجر به افزایش فشار خون میشود.
نکته جالب این است که بیشتر نمک مصرفی روزانه، در غذاهای فرآوری شده مانند نان، بیسکویت، غلات صبحانه، سسها و چاشنیهای مختلف وجود دارد. بنابراین وقتی صحبت از کاهش مصرف نمک میشود، منظور تنها نمکی نیست که هنگام تهیه غذاهای خانگی استفاده میشود؛ بلکه باید به غذاهای آماده مصرفی روزانه هم توجه ویژهای شود.
هرچند کاهش مصرف نمک برای افرادی که به غذاهای شور و فرآوری شده علاقه دارند، چالشبرانگیز است؛ اما این اقدام با گذشت زمان و تبدیل شدن به یک عادت، یکی از سادهترین روشها برای کاهش فشار خون خواهد بود. در نهایت باید بدانید که این تغییر عادات غذایی میتواند ظرف چند هفته تفاوت قابل توجهی در سطح فشار خون ایجاد کند. بنابراین اگر پاسخ این سوال که نمک فشار را بالا میبرد یا پایین، برای شما حائز اهمیت است، توصیه میشود به این مسئله توجه ویژهای نمایید. در ادامه به بیان راهکارهای کاهش مصرف نمک خواهیم پرداخت تا به کمک آنها بتوانید میزان مصرف نمک روزانه خود را کنترل کنید.
کاهش مقدار نمک هنگام آشپزی؛ نمک فشار را بالا میبرد یا پایین
برای کاهش مصرف نمک روزانه باید سعی کنید در حین پختوپز از مقدار نمک کمتری استفاده کنید و به جای آن طعم دهندههای دیگری را به غذا بیفزایید. مثلا ادویههایی مانند فلفل، زنجبیل و آبلیمو میتوانند جایگزینهای عالی برای نمک باشند. زیرا این مواد، طعم غذا را بهبود میبخشند و دارای فواید بسیاری هستند. اما برخی از طعمدهندهها مانند سسهای آماده و سس سویا که در ظاهر بیضرر هستند، دارای مقادیر زیادی نمک بوده و بهتر است، کمتر مورد استفاده قرار بگیرند.
چشیدن غذا قبل از افزودن نمک
بسیاری از افراد عادت دارند بدون چشیدن غذا، نمک بیشتری را به آن اضافه کنند. در حالیکه اگر قبل از افزودن نمک، مزه غذا را بچشند، ممکن است متوجه شوند که نیازی به نمک اضافی ندارد.
حذف نمکدان از روی میز
وجود همیشگی نمکدان روی میز غذاخوری ممکن است شما را وسوسه کند تا بدون فکر کردن، مقدار بیشتری نمک به غذای خود اضافه نمایید. اما با قرار دادن آن در جایی دور از دسترس، میتوانید به طور قابل توجهی مصرف نمک خود را کاهش دهید.
انتخاب نمک کمسدیم؛ نمک فشار را بالا میبرد یا پایین
در صورتیکه واقعاً نمیتوانید از مصرف نمک چشمپوشی کنید، توصیه میشود از نمکهای کمسدیم استفاده نمایید. چون اینکار به شما کمک میکند بدون افزایش فشار خون، از طعم شوری نمک لذت ببرید.
تهیه مرینیتهای خانگی
قرار دادن گوشت یا ماهی در آبلیمو، رب انار، ماست و ادویهجات مختلف، علاوه بر ایجاد طعمی فوقالعادهای به غذا میبخشد، باعث کاهش مصرف نمک میشود. در ضمن خواص مواد غذایی را هم افزایش میدهد.
خودداری از مصرف مواد غذایی فرآوریشده
افرادی که به بهانه نداشتن زمان، بهطور مداوم از مواد غذایی فرآوری شده مانند بیکن، ژامبون، سوسیس و سالادهای آماده استفاده میکنند، بیشتر از افراد دیگر در معرض خطرات ناشی از مصرف بیش از حد نمک قرار دارند. درحالیکه با حذف این نوع غذاها و جایگزینی آنها با مواد طبیعی مانند انواع سبزیجات و میوههای تازه، به طور قابل توجهی میتوان میزان نمک مصرفی روزانه را کاهش داده و فشار خون را کنترل کرد.
بررسی برچسبهای مواد غذایی؛ نمک فشار را بالا میبرد یا پایین
یکی از موثرترین روشهای کنترل میزان نمک مصرفی و پاسخ به این سوال که نمک فشار را بالا میبرد یا پایین، انتخاب موادغذایی کمنمک و بررسی برچسب محصولات غذایی هنگام خریداری آنها است.
افرادی که در معرض خطر ابتلا به فشار خون بالا قرار دارند
باتوجه به اینکه امروزه مصرف فستفودها، سسهای پرنمک، نوشیدنیهای الکلی و گازدار بهطرز چشمگیری افزایش پیدا کرده است میتوان گفت اکثر افراد، در معرض خطر ابتلاء به بیماری فشار خون قرار دارند. باوجوداین باز هم احتمال ابتلاء به فشار خون بالا در برخی گروها بیشتر است. به طور مثال افرادی که سابقه خانوادگی ابتلا به فشار خون بالا را دارند یا از نظر ژنتیکی در گروههای پرخطر قرار میگیرند، بیشتر در معرض این بیماری هستند. افراد سیگاری، زنان باردار و زنانی که قرصهای ضدبارداری استفاده میکنند هم معمولا در گروهای پر ریسک قرار میگیرند.
افراد بالای ۳۵ سال، کسانی که اضافه وزن دارند، اشخاصی که الکل مصرف میکنند یا افرادی که فعالیتهای فیزیکی سنگین انجام میدهند نیز در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به این بیماری هستند. کسانی که در رژیم غذایی خود به طور مفرط از خوراکیهای چرب و نمکی استفاده میکنند یا خواب کافی ندارند هم باید مراقب فشار خون خود باشند. استرس و اضطراب نیز از عوامل مؤثر در افزایش ریسک ابتلا به فشار خون محسوب میشوند.
سخن پایانی
در این مطلب تلاش کردیم به این سوال مهم که نمک باعث افزایش فشار خون میشود یا کاهش آن، پاسخ دهیم. همچنین به معرفی جایگزینهای مناسب برای نمک پرداختیم و سعی کردیم نکات ارزشمندی را برای ایجاد عادات غذایی سالم، بدون استفاده از نمک، ارائه دهیم. لازم به ذکر است که فشار خون، از جمله بیماریهای پنهان و در عین حال بسیار جدی است که نمیتوان به سادگی از کنار آن گذشت. چون این بیماری ضمن به خطر انداختن سلامت جسمانی میتواند زمینهساز بروز سکتههای قلبی و مغزی باشد. اما خوشبختانه با تغییر عادات غذایی و پیروی از دستورات پزشک، به راحتی میتوان سطح فشار خون را کنترل کرد.
