آشنایی با عوارض استفاده از دستگاه اکسیژن ساز و نکات پیشگیری از این موارد
بسیاری از بیمارانی که به اکسیژندرمانی طولانی مدت نیاز دارند، پس از مدتی با مشکلات آزاردهندهای مثل خشکی بینی و دهان، زخمهای پوستی، خستگی یا حتی نگرانی از آسیب به چشم و ریه مواجه میشوند. با این وصف، آگاهی از عوارض استفاده از دستگاه اکسیژن ساز پیش از شروع درمان به شما کمک میکند بدون ترس و با مدیریت صحیح، هم از مزایای این تجهیزات بهرهمند شوید و هم از این عوارض پیشگیری کنید.
خشکی بینی و دهان؛ رایجترین عوارض استفاده از دستگاه اکسیژن ساز
بیماران در روند اکسیژن درمانی به صورت طولانی مدت، معمولا با خشکی در بخش مجاری تنفسی روبرو میشوند که یکی از شایعترین عوارض مربوط به استفاده از این تجهیزات است. این مشکل افزون بر آزاردهنده بودن برای بیمار، ممکن است به خونریزیهای خفیف از بینی و کاهش تمایل فرد به ادامه درمان هم بینجامد. اما درک درست چگونگی بروز این عارضه، راه را برای اقدامات درمانی کارآمد هموار میکند.
دلیل اصلی خشکی مخاط هنگام تنفس با دستگاه اکسیژنساز
جریان پیوسته هوای خشک و اکسیژندار که از راه کانولا وارد دستگاه تنفسی میشود، باعث تبخیر زودهنگام رطوبت مخاط بینی میگردد. دستگاههای اکسیژنساز خانگی و بیمارستانی معمولا دارای مخزن آب برای مرطوبسازی هستند. اما افزودن رطوبت بیش از اندازه، غلظت اکسیژن دریافتی را کاهش داده و کارایی درمان را به خطر میاندازد. بنابراین، خشکی بینی ناشی از استفاده از اکسیژنساز نیازمند کنترل دقیق دستگاه و تنظیم میزان رطوبت است.
فراموش نکنید که بر اساس یافتههای یکی از پژوهشهای اخیر در پایگاه PubMed، تماس مداوم با هوای خشک میتواند به مخاط تنفسی آسیب رسانده و عملکرد میوسیلاری کلیرنس را کُند نماید. این عارضه، درست همان وضعیتی است که در استفاده طولانی مدت از دستگاه اکسیژنساز بدون مرطوبسازی رخ میدهد.
نکته مهم در مورد تاثیرات سمی اکسیژن با غلظت بالا بر بدن
با توجه به توضیحات بخش قبل در مورد عوارض استفاده از دستگاه اکسیژن ساز، باید به یاد بسپارید که اگر بطری رطوبتساز به دستگاه وصل نباشد، بیمار با خشکی بیش از اندازه لایههای مخاطی در مسیرهای تنفسی روبرو خواهد شد. برای درک بهتر اهمیت این مسئله باید بدانید که بر پایه پژوهشهای انجام شده، وقتی اکسیژن به صورت ترکیبی با هوای معمولی تنفس میشود، غلظت آن در مسیرهای هوایی ریه از 35 تا 40 درصد فراتر نمیرود.
ضمنا مقدار طبیعی اکسیژن در خون 99.95 است، اما باید توجه داشت که در برخی بیماریها، سطح اکسیژن خون متفاوت خواهد بود. اگر بیمار در معرض خطر هیپرکاپنی (افزایش بیشازحد دیاکسید کربن خون) قرار داشته باشد، اشباع هدف 92.88 در نظر گرفته میشود. همچنین اگر پزشک تشخیص بدهد فرد دچار بیماری «کور ریوی مزمن» شده هم اشباع هدف 94.89 تعیین میشود.
در صورتی که سطح اکسیژن خون بالاتر از محدوده طبیعی باشد، نباید اکسیژنرسانی انجام شود. زیرا مقدار اکسیژن بیش از اندازه میتواند باعث تنگ شدن عروق و وخامت حال عمومی بیمار گردد.
آسیبهای پوستی ناشی از استفاده از کانولا و ماسک
عوامل گوناگونی بر عوارض دستگاه اکسیژنساز روی پوست صورت تاثیر میگذارند. یکی از مهمترین آنها به کارگیری ماسک اکسیژن برای مدت طولانی است که فشار مستقیمی را به نقاطی از صورت تحمیل میکند. در نتیجه، احتمال ایجاد زخمهای مختلف روی صورت را هم بیشتر خواهد کرد. از این رو، در جلسات درمانی طولانی مدت، استفاده از کانولا به جای ماسک توصیه میشود تا راه دهان بسته نمانده و فشار کمتری به صورت وارد آید.
همچنین، وجود پلاستیک سخت در برخی ماسکها و انعطافپذیری کم این نوع محصولات به طور مستقیم باعث تحریک پوست میشود. به همین دلیل زمان بررسی عوارض استفاده از دستگاه اکسیژن ساز، توصیه میشود هنگام خرید ماسک یا کانولا به جنس این بخش از تجهیزات هم توجه شود. افزون بر این، عرق کردن زیر ماسک، سایش و رطوبت پیوسته هم میتوانند میزان التهاب پوستی را تشدید کنند.
به همین دلایل توصیه شده که در صورت دیدن نشانههایی چون قرمزی یا زخمهای سطحی، بهتر است جایگاه ماسک یا کانولا را اندکی جابهجا کنید تا نقاط یاد شده فشار کمتری تحمل کنند. اگر این علائم به التهاب مداوم یا زخمهای مزمن تبدیل شدند هم باید با پزشک یا پرستار تماس گرفته شود تا ارزیابی دقیقی برای جلوگیری از آسیبهای شدیدتر ارائه گردد.
پیشنهاد ویژه: برای بررسی بیشتر این بحث میتوانید دستگاه سی پپ (CPAP) چیست و چگونه کار میکند؟ را بررسی کرده و انواع ماسک، مزایا و معایب این نوع تجهیزات برای درمان آپنه خواب را در نظر بگیرید.
عوارض استفاده از دستگاه اکسیژن ساز: آسیب به چشمهای بیمار
در برخی موارد، میزان بالای اکسیژن میتواند به چشم صدمه بزند و موجب سوزش، خشکی یا حتی اختلالات بینایی گردد. علت بروز چنین وضعیتی مصرف دراز مدت اکسیژن با غلظت بالا است که ممکن است به چشم آسیب برساند. به ویژه در افرادی که بدون تجویز پزشک یا به طور نادرست از این نوع تجهیزات استفاده میکنند. در صورت استفاده از دستگاه اکسیژنساز، مشاوره منظم با پزشک خود را فراموش نکنید تا از بروز آسیب چشمی پیشگیری شود.
آسیب رسیدن به بافت دهان و دندانها
استفاده از دستگاه اکسیژنساز میتواند موجب خشکی دهان شده و خطر بروز مشکلات دندانی از جمله پوسیدگی و التهاب لثه را افزایش دهد. علت مواجهه با چنین وضعیتی هم نبود رطوبت کافی در دهان و لثهها است که زمینهساز خشکی و مشکلات مربوط به دندان میگردد. برای جلوگیری از عوارض استفاده از دستگاه اکسیژن ساز از این نوع، به کارگیری مرطوبکنندههای دهانی و رعایت بهداشت دندانها الزامی است.
عوارض استفاده از دستگاه اکسیژن ساز: احساس خستگی و سردرد
این احتمال هم وجود دارد که برخی افراد پس از استفاده از دستگاههای اکسیژنساز دچار خستگی و سردرد شوند. این عوارض معمولا ناشی از نوسانات میزان دی اکسید کربن و اکسیژن در بدن هستند. به این ترتیب که با بالا رفتن سطح اکسیژن خون و پایین آمدن سطح دی اکسید کربن، بدن به سمت بهبود میرود؛ ولی بعضی از افراد به این تغییرات حساسیت نشان میدهند.
اگر این عوارض برای شما مشکل ساز شدهاند، میتوانید با پزشک خود درباره تنظیمات دستگاه و مدت مصرف آن مشورت کنید. پزشک احتمالا تنظیمات را تغییر میدهد یا حتی زمان استفاده را کمتر میکند تا شدت عوارض کاهش یابد.
همچنین، برخی افراد نیاز دارند بدنشان به مرور به تغییرات سطح اکسیژن عادت کند. برای نمونه، شروع با مدت زمان کوتاهتر و سپس افزایش تدریجی زمان استفاده میتواند به سازگاری بدن کمک کند. در هر حال، حفظ ارتباط با پزشک برای یافتن بهترین راهکار ضروری است.
عوارض استفاده از دستگاه اکسیژن ساز در مبتلایان به بیماری عصبی-عضلانی
کسانی که به بیماریهای عصبی-عضلانی مانند نورون حرکتی دچار شدهاند، حتما قبل از استفاده از دستگاه اکسیژنساز باید با پزشک خود مشورت نمایند. در این نوع بیماریها، عضلات مختلف بدن قادر به انجام درست وظایف خود نیستند و این مسئله موجب افت اکسیژن خون با کم عمق شدن تنفس میشود. با آنکه این بیماران به اکسیژن نیاز دارند، اما نمیتوان از دستگاه اکسیژنساز برای آنها بهره برد.
پیامدهای استفاده از اکسیژنساز برای افراد مبتلا به بیماری نورون حرکتی بسیار خطرناک است. در حقیقت، این بیماران باید تنفس تندتری داشته باشند تا اکسیژن مورد نیاز بدنشان تامین شود. ولی زمان بررسی عوارض استفاده از دستگاه اکسیژن ساز متوجه میشویم که وقتی از دستگاه اکسیژن استفاده شود، بدن به طور خودکار تنفس تند و سریع نخواهد داشت و این امر آسیب قابل توجهی به ریههای این بیماران وارد میکند.
خطر بروز عفونت: از عوارض استفاده از دستگاه اکسیژن ساز
استفاده مستمر و طولانیمدت از دستگاه اکسیژنساز میتواند احتمال ابتلا به عفونتهای دستگاه تنفسی را افزایش دهد. چراکه وجود جریان هوای حاوی مقدار زیاد اکسیژن، شرایط را برای تکثیر و رشد عوامل بیماریزا نظیر باکتریها و ویروسها فراهم آورده و خطر ابتلا به بیماریهای عفونی را افزایش میدهد. برای جلوگیری از بروز این مشکل که یکی از عوارض استفاده از دستگاه اکسیژن ساز است هم رعایت پروتکلهای بهداشتی مثل شستشوی دستها قبل از کار با دستگاه و ضدعفونی دقیق و منظم آن، از اهمیت بالایی برخوردار خواهد بود.
عوارض استفاده از اکسیژن سازها برای نوزادان
خوب است بدانید که به دلیل برخی بیماریهای زمینهای یا نارس بودن، ممکن است نوزادان به استفاده از تجهیزاتی مانند کپسول اکسیژن نیاز پیدا کنند. هرچند تامین اکسیژن مورد نیاز نوزادان برای آنها حیاتی است، اما باید عوارض ناشی از به کارگیری دستگاه اکسیژنساز در نوزادان نیز مورد توجه قرار گیرد.
به طور معمول، نوزادانی که در معرض اکسیژن درمانی هستند، در آینده نسبت به دیگران بیشتر در معرض بیماریهای مزمن ریوی قرار میگیرند. البته این مسئله برای همه نوزادان یکسان نیست و به میزان دوز اکسیژن دریافتی بستگی دارد.
دو چالش مهم استفاده از اکسیژنسازها
نخستین نقطه ضعف دستگاه اکسیژنساز، وابستگی آن به منبع برق است. این نوع تجهیزات همیشه با نیروی خارجی کار میکند و به محض ضعیف شدن باتری یا قطع شدن برق، عملکرد آنها دچار اختلال میشود. مثلا اگر هنگام کار با دستگاه، برق به طور ناگهانی قطع و رسیدن اکسیژن به بیمار متوقف شود، حتما پیامدهای بسیار بدی را تجربه خواهیم کرد.
دومین چالش دستگاه اکسیژنساز هم تولید آلودگی صوتی است. در روند عملکرد این تجهیزات، پمپ مکنده هوای محیط را جمعآوری میکند، سپس از فیلترهای تعبیه شده در دستگاه عبور میدهد و پس از آن عمل فشردهسازی انجام میگیرد. صدای حاصل از این فرایند میتواند برای بیماران آزاردهنده باشد.
پیامدهای ناشی از اختلال در عملکرد دستگاه اکسیژن ساز
وجود هرگونه نقص و اختلال در عملکرد صحیح دستگاههای اکسیژنساز، علاوه بر افزایش احتمال عوارش گفته شده عواقب جبرانناپذیری را نیز به دنبال خواهد داشت. بهطورمثال ممکن است بیمار دچار کمبود اکسیژن خون شود و با مشکلاتی همچون سرگیجههای شدید، تنگی نفس حاد و ضعف عضلانی مواجه گردد. تداوم این وضعیت هم منجر به نارسایی ارگانهای حیاتی بدن شده و در نهایت جان بیمار را به خطر میاندازد.
راهکارهای کاهش عوارض مرتبط با نواقص فنی دستگاههای اکسیژنساز
برای کاهش عوارض مرتبط با نواقص فنی دستگاههای اکسیژنساز، توصیه میشود نکات و اقدامات زیر را در نظر بگیرید:
- آموزش جامع به بیماران و پرسنل پزشکی
برای جلوگیری از مشکلات ناشی از نقص فنی دستگاههای اکسیژنساز، آموزش کامل استفاده و نشانههای هشداردهنده خرابی آنها به بیماران و پرسنل پزشکی بسیار حائز اهمیت است. از سوی دیگر، مراکز درمانی و بیمارستانها موظف هستند نظارت و کنترل دقیقی بر دستگاههای تحت مدیریت خود داشته و سرویسهای دورهای را به موقع انجام دهند.
- ارتقای فناوری و کیفیت ساخت
تولیدکنندگان این تجهیزات حیاتی نیز ملزم هستند توجه بیشتری بر طراحی و کیفیت ساخت دستگاهها داشته تا احتمال خرابی آنها به حداقل برسد.
- عدم استفاده از دستگاههای غیراستاندارد
کلیه مراکز درمانی و همچنین بیماران باید از خرید یا اجاره دستگاههای فاقد استانداردهای لازم خودداری نمایند؛ چراکه استفاده از چنین دستگاههایی، میتواند جان بیماران را به خطر بیندازد. در مجموع تولید اکسیژن با خلوص پایین، ایجاد نوسانات خطرناک در فشار خروجی، قطع و وصلهای مکرر و ناگهانی، عدم فیلتراسیون مناسب هوای ورودی و پرداخت هزینههای اضافی برای نگهداری از دستگاه، از جمله عوارض و مشکلات استفاده از دستگاه اکسیژن ساز غیراستاندارد هستند.
باید از دستگاه اکسیژنساز خانگی استفاده کرد یا نه؟
برخی افراد با بررسی عوارض استفاده از دستگاه اکسیژن ساز، گمان میکنند که به کارگیری این تجهیزات کار هوشمندانهای نیست. اما این باور کاملا نادرست است، زیرا افت اکسیژن خون میتواند آسیبهای جسمی شدیدی از جمله مرگ به بار آورد.
بیمارانی که به خاطر بیماریهای ویژه مانند عفونتهای ویروسی (کرونا) دچار کاهش شدید اکسیژن خون میشوند، نیاز فوری به دستگاه اکسیژنساز خانگی یا بیمارستانی پیدا میکنند. از این رو، باید با آگاهی از عوارض استفاده از اکسیژنسازها، مطمئن شوید که این دستگاهها تنظیمات و عملکرد مناسبی دارند. همچنین فقط طبق دستور پزشک و با رعایت مدت زمانی که او تعیین میکند، از این دستگاهها بهره ببرید.
جمع بندی
در نهایت، آگاهی از عوارض دستگاه اکسیژن ساز به شما کمک میکند بدون نگرانی و با مدیریت صحیح، از مزایای اکسیژن درمانی استفاده کنید. رعایت دستور پزشک، تنظیم رطوبت و انتخاب تجهیزات استاندارد، نقشی کلیدی در پیشگیری از این عوارض دارد. فراموش نکنید که با خرید از فروشگاه اینترنتی شفا 24 میتوانید از داشتن یک اکسیژنساز اصل مطمئن باشید.
محصولات پیشنهادی
