علت صدای تق تق زانو چیست؟ بررسی دلایل و درمان آن
صدای تقتق زانو یا همان کرپیتوس زانو مشکلی است که در اثر عوامل مختلفی مانند افزایش سن، تغییر شکل غضروف مفصل یا ترکیدن حبابهای گاز درون مایع مفصلی ایجاد میشود. هرچند که این عارضه معمولا بیخطر است اما اگر همراه با درد باشد، میتواند نوعی بیماری یا ناهنجاری در ساختار زانو را نشان دهد. در این حالت نیز باید به سرعت اقدامات درمانی صورت گیرد. با ما همراه باشید تا ضمن بررسی علت صدای تق تق زانو، در خصوص درمان و روشهای پیشگیری از آن بیشتر بدانید.
علت صدای تق تق زانو
شنیدن صدا از زانوها، تجربهای است که تقریباً همه افراد در طول زندگی خود با آن مواجه میشوند. از نظر اغلب متخصصان هم صدادهی زانو، عارضه جسمی حاد و خطرناک محسوب نمیگردد؛ با اینحال این وضعیت تا زمانی طبیعی است که فرد هنگام ایجاد صدا هیچگونه درد، احساس گرما یا داغی در ناحیه زانوی خود احساس نکند. بهطورکلی ایجاد صدا یا تقتق در ناحیه زانو میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد و در برخی موارد هم پی بردن به علت آن، نیاز به بررسیهای تخصصی دارد. بر همین اساس در ادامه به مهمترین عوامل ایجاد کننده آن خواهیم پرداخت.
ترکیدن حبابهای گاز اطراف مفصل
مایع شفاف سینوویال مفصلی، مایعی است که وجود آن موجب لغزندگی استخوانها روی یکدیگر شده و با گذشت زمان، حبابهای ریزی از هوا درون آن تشکیل میشوند. این حبابهای گازی که شبیه به بادکنکهای کوچکی هستند، با خم کردن زانو یا قرار گرفتن آن در وضعیتی خاص، میترکند و صدایی شبیه به تقتق ایجاد میکنند. این نوع تقتق زانو که از ترکیدن حبابهای هوا و بدون درد ایجاد میشود، نگرانکننده نبوده و بسیاری از افراد در سنین مختلف آن را تجربه میکنند.
کشیدگی رباطهای زانو
رباطهای زانو که از بافتی همبند و فیبروزی تشکیل شدهاند، وظیفه اتصال و تثبیت استخوانهای مفصل را برعهده دارند. اما گاهی ممکن است که دچار کشیدگی موقت شوند و سپس به محل اولیه خود بازگردند؛ همین حرکت رفت و برگشت منجر به تولید صداهایی در زانو میشود. علاوه بر آن، پارگی تاندونها هم میتواند علت صدای تق تق زانو باشد. لازم به ذکر است که در این شرایط معمولاً تورم و درد در ناحیه مفصل زانو مشاهده شده و دامنه حرکتی زانو به شکل محسوسی کاهش مییابد.
تغییر شکل زانو؛ علت صدای تق تق زانو
تغییر شکل زانو که به دلایل مختلفی رخ میدهد هم از دیگر عوامل شنیدن صدای تقتق در زانوها است. مثلا ابتلاء به بیماریهای خاصی مانند استئوکندریت دیسکان که منجر به شکلگیری حفرهها و منافذی در سطح غضروفها میشود، در این دسته قرار دارد. ابتلا به بیماریهایی که باعث میشوند سطح غضروف مفصلی فرد کاملاً صاف و یکنواخت نباشد هم احتمال ایجاد صدا در حین حرکت را افزایش میدهد. لازم به ذکر است که تغییر شکل زانو در افراد مسن بیشتر دیده میشود؛ چون با افزایش سن، بخشهای متفاوت مفصل دچار تعییر یا فرسایش شده و فرد علاوه بر شنیدن صداهای تقتق، درد قابل توجهی را هم تجربه خواهد کرد.
پارگی مینیسک زانو
آسیب دیدن مینیسک زانو مانند پارگی آن که بیشتر در ورزشکاران و سالمندان مشاهده میشود از دیگر عوامل ایجاد صدا در زانوها هستند. لازم به ذکر است که در اینحالت تقتق زانو با علائمی مانند قفل شدن زانو، احساس درد، ناراحتی هنگام خم و راست کردن و تورم زانو همراه خواهد بود.
نرمی کشکک زانو
کشکک زانو استخوانی است که درون شیار انتهایی استخوان ران حرکت میکند و ضعیف شدن قسمت غضروفی بخش زیرین آن، باعث سایش استخوانها و ایجاد صدای تقتق در زانوها میگردد. این حالت هم اغلب در دوندگان حرفهای مشاهده میشود. چون در این افراد استخوان ران و زانو که بدون محافظت کافی با یکدیگر در تماس مستقیم قرار دارند، بیشتر دچار ساییدگی میشوند.
آرتروز زانو
بیماری آرتریت زانو که باعث تخریب غضروفها و در نتیجه سایش استخوانها میشود هم علت صدای تق تق زانو به شمار میرود.
علت صدای تق تق زانو پس از جراحی
پس از انجام عمل جراحی زانو و هنگام خم یا صاف کردن این مفصل هم امکان ایجاد صدای تقتق یا کلیک وجود دارد. هرچند بیمار با شنیدن چنین صداهایی، به ویژه در مراحل اولیه، دچار استرس میشود؛ اما معمولا این صداها نشاندهنده وجود مشکل خاصی نبوده و در موارد متعددی طبیعی قلمداد میشوند. اما در صورتی که این صداها همراه با درد یا تورم باشند، فرد باید فورا به پزشک مراجعه کرده و موضوع را بررسی کند. مهمترین دلایل ایجاد صدای تقتق زانو پس از جراحی عبارتند از:
- جابجایی تاندونها یا رباطها
- تجمع هوا در زانو
- تماس سطوح جدید مفصل با هم
- تغییر در الگوی حرکتی زانو یا تغییر در حرکت بافتها
- ورم یا التهاب خفیف داخل مفصل
- خشکی مفصل، سفتی یا ضعف عضلات اطراف زانو
- وجود مشکل جدیتری مانند ساییدگی یا لق بودن پروتز
علت تقتق زانو ناشی از افزایش وزن
علاوه بر ابتلاء به برخی بیماریها و ناراحتیهای مفصلی، صدای تقتق زانو میتواند مرتبط با افزایش وزن و چاقی باشد. چنانچه اضافه وزن با ضعف رباطهای زانو همراه باشد هم این صداها هنگام فعالیتهایی نظیر پیادهروی به وضوح شنیده میشوند.
شنیدن صدای تقتق زانو به دلیل کمبود ویتامین
کمبود برخی ویتامینها و مواد معدنی هم میتواند باعث شنیده شدن صدای تقتق در زانوها شود. چون کمبود این مواد بر سلامت کلی مفاصل تأثیر گذاشته و همین مسئله زمینه را برای ابتلاء به بیماریهای نظیر پوکی استخوان، استئوآرتریت و غیره فراهم میآورد. بهطورمثال چون کمبود ویتامین D و کلسیم بر سلامت استخوان و جذب کلسیم تاثیرگذار است، میتواند عاملی برای ایجاد صدای تقتق باشد. کمبود ویتامین C که برای سنتز کلاژن ضروری بوده و در حفظ سلامت غضروفها و بافتهای همبند مفاصل نقش اساسی دارد هم میتواند شرایط را برای بروز چنین مشکلی آماده کند و علت صدای تق تق زانو باشد.
روشهای تشخیص علت صدای تق تق زانو
برای تشخیص دقیق صدای تقتق زانو، در مرحله نخست پزشک به ارزیابی فیزیکی، بررسی نشانهها و بیماریهای زمینهای میپردازد. در نهایت در صورت شک کردن به وجود بیماری خاص، ممکن است آزمایش خون، سونوگرافی، سیتیاسکن و تصویربرداری MRI را نیز تجویز کند. البته باید توجه داشت که تجویز این آزمایشها لزوماً به معنای وجود بیماری نیست و در بسیاری موارد برای اطمینان از عدم وجود بیماریهای زمینهای دیگر انجام میشود.
روشهای درمان صدای تقتق زانو
برای درمان صدای تقتق زانو، پزشک پس تشخیص علت آن، روشهای درمانیای را که در ادامه به توضیح آنها خواهیم پرداخت، انتخاب میکند. البته باید بدانید که این مشکل در اغلب موارد، با تجویز دارو و انجام تمرینات ورزشی درمان میشود. یعنی معمولاً نیازی به جراحی ندارد، مگر اینکه علت ایجاد آن، ابتلاء به بیماریهای حاد زانو باشد.
جراحیهای بسته
در این روش درمانی، پزشک بسته به علت و محل بروز مشکل، مواد خاصی را به داخل مفصل زانو تزریق میکند. بهطورمثال یکی از روشهای درمان صدای تقتق زانو اوزونتراپی است که اغلب برای افراد مبتلاء به آرتروز زانو تجویز میشود. لازم به ذکر است که تزریق گاز اوزون به داخل مفصل زانو یا اوزوندرمانی، سبب کاهش درد و افزایش کارایی زانو میگردد.
یکی دیگر از روشهای درمان تقتق زانو به کمک جراحی بسته، تزریق مواد استروئیدی در فضای اپیدورال است. این نوع تزریق که به عنوان یک بلوک عصبی عمل میکند، موجب کاهش درد و التهاب ناشی از آرتروز زانو، پارگی یا نرمی غضروف مفصلی میگردد.
مگنتتراپی برای درمان علت صدای تق تق زانو
یکی دیگر از روشهای درمان علت صدای تق تق زانو مگنتتراپی است. چون مگنتتراپی یا ایجاد میدان مغناطیسی در ناحیه آسیبدیده زانو، منجر به تحریک سیستم عصبی و کاهش انتقال سیگنالهای عصبی درد به مغز میشود. علاوه بر آن، باعث انبساط رگهای خونی شده و با افزایش انتقال جریان خون و اکسیژن به محل آسیبدیده زانو، مواد مغذی موردنیاز را با سرعت بیشتری به این ناحیه میرساند. در نهایت تمامی این موارد به کاهش التهاب و خشکی مفصل کمک کرده و در درمان صدادهی و تقتق زانو موثر خواهد بود.
جا انداختن مفاصل به شیوه درمان دستی
جا انداختن آرام و کاملاً کنترلشده زانو با روش کایروپراکتیک، روشی دیگر برای درمان صدادهی زانو است. لازم به ذکر است که این روش تاثیرات قابل توجهی بر روی زانو و مفاصل ستون فقرات گذاشته و کمک شایانی به بازگشت عملکرد حرکتی آنها میکند.
فیزیوتراپی برای درمان تقتق زانو
انجام حرکات هدفمند فیزیوتراپی هم که باعث تقویت عضلات اطراف زانو و تثبیت مفاصل آن میشود، روشی موثر برای کاهش صدای تقتق زانو به شمار میرود. همچنین پیادهروی در آب روشی موثر و کارامد برای درمان مشکل صدادهی زانو به حساب میآید. از دیگر تمرینات موثر در این زمینه نیز میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
|
دلیل انجام فیزوتراپی |
نوع تمرین |
| بهبود دامنه حرکتی بیمار
انجام حرکات سبک بدون درد جلوگیری از خشکی مفصل |
انجام حرکات پاندولی
خم و باز کردن زانو |
| تقویت عضلات تثبیت کننده زانو
کمک به حرکت و پایداری زانو |
تقویت عضلات چهارسر
بالا بردن مستقیم پا همسترینگ |
| بهبود عملکرد و کشش عضلات کوتاه شده مانند چهارسر ران | تمرین با فوم رولینگ
انجام ملایم حرکات کششی |
| تقویت عضلات
امکان انجام تمرینات قدرتی بدون فشار بر مفصل زانو |
انجام حرکت اسکات نیمه
انجام حرکت پل باسن انجام حرکت لانج انجام تمرینات تعادلی |
| بهبود تعادل زانو برای درمان علت صدای تق تق زانو
افزایش کنترل عضلانی جلوگیری از آسیب مجدد |
انجام تمرینات با توپ بوسو
ایستادن روی یک پا |
| بهبود انجام فعالیتهای روزمره
کاهش درد افزایش قدرت |
انجام حرکت دوچرخه ثابت
شنا انجام ورزشهای سبک |
کاهش وزن برای درمان علت صدای تق تق زانو
باتوجه به اینکه داشتن وزن مناسب، مانع از فشار وارده بر زانوها میشود، کاهش وزن راهکاری موثر برای درمان مشکلات مفصل زانو بهویژه صدای تقتق، به شمار میرود.
در این زمینه نیز توصیه میشود مقاله علت نوسان وزن روی ترازو دیجیتال چیست؟ چطور برطرف میشود؟ را نیز مطالعه نمایید.
مصرف داروهای مسکن
استفاده موقت از مسکنها و داروهای ضدالتهاب بدون نسخه میتواند برخی از ناراحتیهای مرتبط با مشکلات زانو مانند شنیدن صدای تقتق را کاهش دهد. البته این راهکار صرفاً برای رفع کوتاهمدت این مشکل مناسب بوده و برای حذف صدای تقتق زانو، مراجعه به جراح متخصص ارتوپدی الزامی است.
طبسوزنی برای درمان علت صدای تق تق زانو
انجام این روش در کنار سایر درمانهای رایج تقتق زانو، منجر به ایجاد تغییرات چشمگیر و امیدوارکنندهای در نتایج درمان این مشکل میشود. زیرا در این روش، متخصصان طبسوزنی نقاط مرتبط با ناحیه آسیبدیده زانو را هدف قرار میدهند تا درد و التهاب ناشی از ضایعه ایجاده شده کاهش یابد.
ماساژ برای درمان صدای زانو
انجام ماساژ زانو علاوه بر ایجاد حس آرامش، موجب افزایش جریان خون، رفع انقباضها و شل شدن عضلات اطراف مفصل خواهد شد. در نهایت همین وضعیت، تأثیر قابل توجهی بر تسریع روند ترمیم درد دارد و موجب کاهش نشانههای تقتق زانو میشود.
استفاده از بانداژ کشی و زانوبند طبی
استفاده از باندهای کشی و و زانوبند طبی موجب حفظ ثبات و جلوگیری از تکانهای اضافی یا جابهجایی زانو میشود. در نتیجه میتواند علت صدای تق تق زانو را رفع نماید.
پیشگیری از وقوع علت صدای تق تق زانو
در اغلب موارد شنیدن صدای تقنق از زانوها خطرناک نیست و میتوان با رعایت اصولی از بروز آن جلوگیری کرد. بهطورمثال هنگام قرار گرفتن طولانی مدت پشت میز کار، بهتر است از یک زیرپایی مناسب استفاده کنید تا پا کمی بالاتر از سطح زمین قرار بگیرد. پیش از انجام هرگونه فعالیت ورزشی هم توصیه میشود با انجام نرمشهای اختصاصی بدن خود را گرم کرده تا احتمال آسیب رسیدن به مفاصل کاهش یابد. اما کلیدیترین اقدام جهت پیشگیری از این عارضه، تقویت عضلات متصل به ناحیه زانو مانند عضلات چهارسر ران، همسترینگ و عضلات پیرامون زانو است. چون این عضلات نقشی اساسی در وضعیت مفصل زانو داشته و با تقویت آنها فشار از روی مفصل برداشته میشود.
سخن پایانی
در این مطلب با دلایل احتمالی صدادهی زانو و روشهای درمان آن آشنا شدیم. لازم به ذکر است که در صورت مواجهه با این عارضه، مراجعه به پزشک متخصص، برای ارزیابی دقیق وضعیت زانوها ضروری است. همچنین گنجاندن تمرینات روزانه و حرکات کششی مناسب در برنامه روزمره میتواند به پیشگیری از ابتلا به آن کمک کند؛ در کنار آن نیز بهتر است از انجام فعالیتهایی که احتمال آسیب به زانو و غضروف را افزایش میدهند، پرهیز نمایید. در نهایت توصیه میشود برای انتخاب دقیق و خرید وسایل مربوط به ارتوپدی و توانبخشی، با کارشناسان ما در فروشگاه آنلاین شفا ۲۴ تماس بگیرید.
سوالات متداول
- در چه شرایطی باید به دلیل شنیده شدن صدا و تقتق زانو به پزشک مراجعه نمود؟
در صورت احساس درد، مراجعه فوری به پزشک توصیه میشود.
- آیا استرس علت صدای تق تق زانو است؟
بله، چون استرس منجر به سفتشدن ماهیچههای بدن شده و میتواند فشار اضافی بر ساختارهایی مانند مفاصل را افزایش دهد.
- آیا دویدن با زانویی که صدا میدهد امکانپذیر است؟
صدای تقتق زانو عمدتاً یک پدیده طبیعی محسوب شده و معمولاً نشانه آسیب نیست؛ بنابراین میتوان فعالیتهایی مانند دویدن را بدون نگرانی انجام داد.
