اکسیژن خون نرمال چند است؟
میزان اکسیژن خون از جمله مهمترین علائم نشان دهنده وضعیت جسمانی در افراد است که از طریق آن میتوان سطح سلامت و قدرت ریهها را سنجید. اکسیژن از طریق تنفس جذب و وارد ریه میشود. این مقدار اکسیژن در اندازه نرمال وارد خون شده و به همه بافتهای بدن انتقال پیدا میکند. اما میزان اکسیژن خون نرمال چقدر است و سطح اکسیژن خون در زمان سلامت جسمانی باید چقدر باشد؟ در ادامه، به بررسی علمی این موضوع پرداخته و علائم کمبود اکسیژن و میزان نرمال آن در افراد مختلف را بررسی خواهیم کرد.
منظور از اکسیژن خون نرمال چیست؟
میزان اکسیژن خون که با نام علمی SpO2 یا اشباع اکسیژن شناخته میشود، همان مقدار اکسیژنی است که از طریق تنفس وارد بدن شده و سپس با کمک ریهها به درون جریان خون منتقل میشود. بدین ترتیب، اکسیژن در اختیار تمام سلولهای بدن قرار میگیرد. سطح سالم اکسیژن در بدن افراد مختلف، متفاوت است و در محدوده ۷۵ الی ۱۰۰ میلیمتر جیوه قرار دارد و برای اندازهگیری دقیق آن در شریانها باید نمونه خون از رگ گرفته شده و بررسی شود. گاهی به دلیل وجود بیماری، سطح اکسیژن در بدن افراد کاهش مییابد.
علائم و نشانههای کاهش اکسیژن خون
هیپوکسمی یا کاهش میزان اکسیژن در خون دارای علائمی است که اطلاع از آنها میتواند مفید باشد. در ادامه این علائم به عنوان علائم کمبود اکسیژن آمده است.
- خستگی، ضعف و سرگیجه
- افزایش ضربان قلب و سردرد
- تمرکز پایین و احساس گیجی
- افزایش فشارخون و بروز عرق سرد
- تنگی نفس، کبودی لبها و بدن
- سرفه، خس خس سینه و ویزینگ
- آبی شدن پوست، ناخن و لبها
اکسیژن خون نرمال باید چند باشد؟
در حالت عادی، میزان نرمال اکسیژن خون بین ۹۵ الی ۱۰۰ درصد است. این اعداد نشان دهنده میزان اشباع اکسیژن در خون بوده و بدین معنی است که از هر ۱۰۰ هموگلوبین، چند درصد از آنها حامل اکسیژن هستند. در برخی اوقات، مانند زمان خواب این میزان کمتر از ۹۵ و حدود ۹۳ الی ۹۴ است. اما در حالت عادی، اکسیژن خون نرمال نباید به کمتر از ۹۵ برسد. به عنوان مثال، سطح اکسیژن خون ۸۰ بسیار پایینتر از عدد طبیعی بوده و به نوعی خطرناک در نظر گرفته میشود.
همچنین میزان SpO2 در افراد مسن و کودکان با یکدیگر متفاوت است. این مقدار در افراد مسن کمتر بوده و در کودکان نوپا بیشتر است. با این حال، سطح نرمال اکسیژن خون باید بین ۹۵ الی ۱۰۰ درصد باشد و کمتر از این محدوده نشاندهنده مشکل جدی در بدن فرد است.
روشهای اندازهگیری سطح اکسیژن خون
پایین بودن سطح اکسیژن خون باعث تغییر رنگ پوست افراد میشود و این روش، اولین روش تشخیص پایین بودن سطح اکسیژن خون است. اغلب از سه روش مشخص و علمی برای اندازهگیری میزان اکسیژن خون استفاده میشود. پزشک برای بررسی میزان اکسیژن، علاوه بر بررسی قلب و ریه، آزمایشات لازم را تجویز میکند. آزمایشاتی که از طریق آنها میتوان سطح اکسیژن خون را اندازهگیری کرد، شامل موارد زیر هستند.
- انجام تست ABG با هدف اندازهگیری گاز خون شریانی
- بررسی عملکرد ریه
- استفاده از دستگاه پالس اکسیمتر
پالس اکسیمتر، به عنوان یک روش غیرتهاجمی و سریع، برای ارزیابی SpO2 در نظر گرفته میشود که کاربرد فراوانی در محیط خانگی و بالینی دارد. این دستگاه بدون نیاز به نمونهگیری، میتواند سطح اکسیژن خون را با هزینه کم و با سرعت بالا مشخص کند. البته باید در زمان استفاده به مواردی مانند میزان دقت گزارش شده توسط شرکت سازنده، محدوده اندازهگیری و… توجه داشت.
چه دلایلی باعث کاهش اکسیژن خون میشوند؟
کم شدن اکسیژن خون به دلایل مختلفی ایجاد میشود و همه این دلایل نیز به وجود بیماریهای مختلف اشاره دارند. در ادامه، مهمترین دلایل پایین آمدن اکسیژن خون نرمال آمده است.
- بیماری آسم
- برونشیت، آمبولی کردن و آمفیزم ریه
- کم شدن سطح هموگلوبین خون
- کمبود آهن در بدن
- ایجاد مشکلات تنفسی
- پنومونی ریه در افراد بزرگسال
- حضور در ارتفاعات
- کاهش ویتامین ب ۱۲
در برخی موارد عوامل محیطی مانند آلودگی شدید هوا، تغییرات دمایی و مواد آلرژیزا نیز میتوانند باعث کاهش سطح اکسیژن شوند. در ضمن، برخی داروها مانند داروهای قلبی، آرام بخشها و آنتی هیستامینها با ایجاد اختلال در جریان هوای ریهها، باعث کاهش سطح اکسیژن خون در سالمندان میشوند.
راهکارهای افزایش سطح اکسیژن خون نرمال در خانه
اغلب کاهش سطح اکسیژن خون برای سالمندان اتفاق میافتد و تشخیص سریع و درمان آن میتواند از بروز آسیبهای جدی جلوگیری کند. با استفاده از چند راهکار طبیعی میتوان سطح اکسیژن خون سالمندان را افزایش داد.
ورزش سبک: پیادهروی و انجام ورزشهای سبک میتواند به افزایش گردش خون و بهبود اکسیژنرسانی کمک کند.
استفاده از هوای تازه: استنشاق هوای پاک و تازه با بازکردن پنجره یا پیادهروی.
مصرف آب: هیدراته کردن ریهها به اکسیژنرسانی بهتر کمک میکند.
پیروی از رژیم غذایی مناسب: غذاهای غنی از آهن مانند عدس، اسفناج و گوشت قرمز.
در موارد خاص، استفاده از دستگاههای اکسیژن ساز نیز باعث بهبود سطح اکسیژن خون میشود. اطلاع از انواع دستگاه اکسیژن ساز و کارکرد آنها میتواند برای شما مفید باشد. راهنمای انتخاب دستگاه تنفسی مناسب برای بیماریهای مزمن ریه در این زمینه به شما کمک میکند.
چه سطحی از اکسیژن خون خطرناک است؟
زمانی که سطح SpO2 به کمتر از ۹۴ درصد برسد، باید حتماً به پزشک اطلاعرسانی شود. به گفته متخصصان، اشباع اکسیژن کمتر از ۹۲ درصد به عنوان وضعیت اورژانسی در نظر گرفته میشود و در صورت بروز آن باید فوراً اقدامات درمانی آغاز شود.
کاهش اکسیژن خون نرمال در مورد افراد مبتلا به بیماریهای مزمن ریوی از جمله COPD متفاوت است. زیرا در این افراد، شاخص اشباع اکسیژن پایینتر است و بدن آنها توانسته خود را با چنین وضعیتی سازگار کند. اما دیگر افراد دارای بیماریهای قلبی و ریوی باید نسبت به کاهش SpO2 از سطح نرمال و بحرانی شدن آن، هشیار بوده و هر گونه کاهش را به پزشک اطلاع دهند.
عوارض کمبود اکسیژن خون در بدن چیست؟
کاهش سطح اکسیژن خون با عوارضی از جمله کاهش خونرسانی به اندامها و بافتهای بدن همراه است. همچنین این موضوع باعث ایجاد تاثیرات منفی در عملکرد قلب و مغز شده و گاهی میتواند باعث سکته شود. از دیگر عوارض کاهش سطح اکسیژن خون میتوان موارد زیر را در نظر گرفت.
- بروز فشارخون در ریه
- ایجاد فشارخون بالا
- بروز سردردهای مزمن
- اختلالات خلقی و افسردگی
- افزایش ضربان قلب
- ضعیف شدن قلب
- بروز خستگی مزمن
نشانههای کمبود اکسیژن خون و بروز مشکلات ریوی
در بین عوارض تغییرات سطح اکسیژن خون نرمال، بررسی وجود مشکلات ریوی و علائم مرتبط با آن از اهمیت بالایی برخوردار است. از مهمترین آنها نیز میتوان به سیانوز که به صورت تغییر رنگ آبی لبها، لاله گوش یا ناخنها ظاهر میشود و نیاز به اقدامات فوری پزشکی دارد، اشاره کرد. سردردهای صبحگاهی، تنگی نفس همراه با احساس فشار و سنگینی در قفسه سینه، افزایش تعداد تنفس یا احساس ناکافی بودن هوای ورودی، احساس سوزش یا مور مور شدن در دستها و پاها یا وزوز گوش هم از دیگر نشانههای کمبود اکسیژن و وجود بیماریهای انسدادی مزمن ریوی به شمار میروند.
مشکلات قلبی ناشی از کاهش اکسیژن خون
مشکلات قلبی ناشی از کمبود اکسیژن، ممکن است با علائم زیر همراه باشد:
- احساس ناراحتی فشاردهنده در قفسه سینه
- تنگی نفس یا احساس خفگی
- خستگی مفرط و غیرقابل توجیه
- افزایش ضربان قلب یا ابتلاء به تپش قلب
- سرگیجه و عدم تعادل
- ابتلاء به کمخونی شدید، تعرق یا حالت تهوع
- احساس درد و انتشار آن سمت بازوها یا فک
تاثیرات کمبود اکسیژن بر سیستم عضلانی
کاهش سطح اکسیژن خون منجر به ضعف عضلات، خستگی زودرس، کاهش چشمگیر استقامت بدنی، اختلال در عملکرد طبیعی عضلات، گرفتگیهای مکرر و در موارد شدیدتر باعث نکروز و مرگ سلولهای عضلانی میشود.
اثرات منفی کمبود اکسیژن بر عملکرد مغز و سیستم عصبی
کمبود اکسیژن در بافت مغز منجر به بروز طیف وسیعی از اختلالات عصبی میشود و مشکلات بسیاری را به دنبال دارد. برخی اثرات ناشی از کمبود اکسیژن هم عبارتند از:
- گیجی، سردرگمی و کاهش میزان تمرکز
- بروز اختلال در حافظه
- وجود سردردهای مداوم
- از دستدادن هماهنگی حرکتی بدن
- وجود مشکلات واضح در تکلم
- تشنج، از دست دادن سطح هوشیاری و بیهوشی
اختلالات خواب به دلیل کاهش اکسیژن خون
کاهش اکسیژن خون نرمال در طول خواب باعث وقفههای مکرر در ریتم طبیعی تنفس شده و منجر به بیداریهای متعدد در طول شب میشود. این پدیده در نهایت با مشکلاتی نظیر خوابآلودگی در ساعات روز، خستگی مفرط، نوسانات رفتاری و افزایش ریسک ابتلا به بیماریهای قلبی-عروقی همراه است.
سطح اکسیژن خون در سالمندان چه تفاوتی دارد؟
سطح نرمال اکسیژن خون که در بالا به آن اشاره شد، برای افراد سالم است که به بیماری خاصی مبتلا نیستند. سالمندانی که به مشکلاتی از قبیل انسداد ریه دچار هستند، دارای افت اکسیژن خون بوده و این رقم برای آنها بین ۸۸ تا ۹۲ متغیر خواهد بود. زیرا با افزایش سن، عملکرد بدن به طور طبیعی کندتر میشود و این افراد برای انجام هر فعالیتی به انرژی بیشتری نیاز دارند. بنابراین میزان SpO2 در سالمندان اهمیت بیشتری داشته و کاهش آن میتواند هشداردهنده باشد.
چرا سطح اکسیژن خون نرمال در سالمندان اهمیت بیشتری دارد؟
کلیه اعضای بدن برای داشتن عملکرد مناسب به انرژی نیاز دارند. این انرژی از طریق مصرف پروتئینها، قند، کربوهیدرات و چربیها تامین میشود. شکسته شدن مولکولها و آزادسازی انرژی به اکسیژن نیاز دارد. از طرفی، ۹۰ درصد اکسیژن مورد نیاز بدن از طریق تنفس بدست میآید. در نهایت کمبود اکسیژن و کاهش سطح اکسیژن خون نرمال باعث بیحالی و کاهش انرژی در سالمندان خواهد شد. در ضمن، اکسیژن به عنوان یک ماده حیاتی و ضروری برای بدن سالمندان در نظر گرفته میشود و کاهش سطح آن میتوان نشان دهنده مشکلاتی از جمله مشکلات ریوی باشد.
اکسیژن خون چند با خطر مرگ همراه است؟
سطح اکسیژن خون که با خطر مرگ همراه است در افراد مختلف متفاوت بوده و یک عدد ثابت نیست. زیرا عوامل مختلفی از جمله سلامت کلی بدن افراد، بیماریهای زمینهای، سن، سرعت کاهش سطح اکسیژن و مدت زمان آن در این موضوع دخیل هستند.
به عقیده پزشکان، اکسیژن خون کمتر از ۹۰ درصد به عنوان هیپوکسمی در نظر گرفته شده و در صورت کاهش این عدد به زیر ۸۰، خطر جدی وجود دارد. زیرا در این سطح، خونرسانی به مغز، قلب و دیگر اندامهای حیاتی دچار اختلال خواهد شد. همچنین، کاهش سطح اکسیژن خون به زیر ۶۰ درصد تهدیدکننده زندگی بوده و نشان دهنده یک وضعیت بسیار جدی است که علاوه بر آسیب شدید مغزی و قلبی، با خطر مرگ همراه است.
استفاده از ماساژ برای افزایش سطح اکسیژن خون
یکی از روشهای مناسب برای افزایش سطح SpO2، ماساژ بدن است. ماساژ با ایجاد فشار کنترل شده روی بافتهای نرم بدن، عروق خونی را گشادتر میکند. این کار باعث بهبود جریان خون در بدن خواهد شد که در نهایت، افزایش اکسیژن خون را به همراه دارد. ماساژ قفسه سینه و پشت به تنفس عمیقتر و راحتتر کمک میکند.
اکسیژن درمانی برای جبران کمبود اکسیژن موردنیاز بدن
در شرایطی که حد نرمال اکسیژن بدن کاهش پیدا کند، شروع درمان با اکسیژن، گزینهای ایدهآل برای جلوگیری از بروز شرایط اضطراری به شمار میرود. در این زمینه، پزشک با ارزیابی دقیق شرایط بالینی بیمار، نوع دستگاه، دوز موردنیاز و تعداد جلسات درمانی را تعیین نموده و بیمار باید با رعایت دقیق تمامی دستورالعملها، مراحل درمان را بهطورکامل دنبال کند.
دارو درمانی برای تنظیم اکسیژن خون
در شرایطی که سطح اکسیژن خون در شرایط بحرانی و خطرناک باشد، پزشک معالج ممکن است اقدام به تجویز داروهای محرک تولید گلبول قرمز نماید. پروتئینهای نوترکیب، اریتروپویتین، داربپوئتین آلفا و اپوئتین آلفا نمونههایی از داروهای تجویزی در این زمینه هستند.
هایپراکسی یا مسمومیت ناشی از اکسیژن اضافی چیست؟
حالت اشباع بیش از حد اکسیژن خون که با عنوان هایپراکسی یا مسمومیت با اکسیژن شناخته میشود نیز عارضهای دیگر در زمینه تغییر سطح نرمال اکسیژن به شمار میرود. در واقع هایپراکسی به شرایطی که سطح اکسیژن شریانی از مرز ۱۲۰ میلیمتر جیوه فراتر میرود، اطلاق میگردد و معمولاً از طریق آزمایش گازهای خون شریانی تشخیص داده میشود. بروز این وضعیت هم با علائم متنوعی همچون سردرد، اضطراب، سرگیجه، خستگی، تشنج تونیک-کلونیک یا سرفههای غیرقابل کنترل و خشک همراه بوده و در موارد حاد، افزایش اکسیژن خون نرمال میتواند زندگی فرد را تهدید کند.
حرف آخر
در این مطلب به طور کامل به سطح نرمال اکسیژن خون پرداخته شد. اکسیژن خون نرمال به عنوان یک شاخص حیاتی در نظر گرفته میشود که وضعیت تنفسی و متابولیکی بیمار را نشان میدهد. از طرفی، کاهش سطح اکسیژن خون میتواند با عوارض جدی همراه باشد. به همین دلیل، پایش مداوم این شاخص به خصوص در سالمندان اهمیت زیادی داشته و در صورت امکان باید از تجهیزات دقیق استفاده نمود.
شفا ۲۴ با ارائه بهترین دستگاههای پزشکی از جمله پالس اکسیمتر و دستگاههای کمک تنفسی در این زمینه به شما کمک میکند. در صورت نیاز به مشورت بالینی و خرید تجهیزات دقیق پزشکی میتوانید از محصولات و خدمات شفا ۲۴ بهرهمند شوید.
محصولات پیشنهادی
