دیسک کمر چیست؟ (بررسی علائم + راههای پیشگیری)
اگر با ناتوانی در خم شدن برای بستن بند کفش یا حتی درد شدید هنگام بلند کردن فرزندتان روبهرو هستید، احتمالا به دیسک کمر هم فکر کردهاید. بسیاری از افراد در چنین شرایطی به این سوال فکر میکنند که نشانههای دیسک کمر چیست؟ و اگر به این عارضه دچار شدهاند آیا قرار است همیشه با این درد زندگی کنند؟ از آنجایی که درک وضعیت نیمی از راه درمان است، در ادامه سعی داریم شما را با این بیماری آشنا کرده و راههای پیشگیری از آن را هم مرور کنیم.
وظیفه دیسک کمر چیست؟
دیسکها برای حرکت و پایداری ستون فقرات بسیار مهم هستند، زیرا:
- به ما امکان خم شدن به جلو، عقب، چپ، راست و چرخیدن را میدهند. به همین دلیل به آنها «بلبرینگ زنده» هم گفته میشود.
- مانند کمکفنر ماشین عمل کرده، فشارهای وارد بر ستون فقرات را جذب میکنند و باعث روان شدن حرکت ما میشوند.
- وقتی چیزی سنگین را بلند میکنیم، فشار زیادی به دیسک وارد خواهد شد. این فشار، دیسک نرم و انعطافپذیر را فشرده ساخته و از شکستن مهرهها (که قابلیت فشرده شدن ندارند) جلوگیری میکند.
- دیسکها شبیه اهرمهای کوچکی هستند که حرکت ستون فقرات را آسان میکنند تا بتوانیم راحتتر اجسام سنگین را برداریم.
دیسک از چند بخش تشکیل شده؟
دیسک از دو جزء اصلی ساخته شده که تحت عنوان بخش حلقهای به نام «آنولوس فیبروزوس» و بخش مرکزی به نام «نوکلئوس پولپوزوس» شناخته میشوند. حلقه دیسک چندین لایه کلاژنی دارد که به شکل متقاطع و درهم بافته شده با ساختاری شبیه لاستیک ماشین کنار هم قرار میگیرند. ضمنا بخش هسته هم حالت ژلهای دارد و حلقه اطراف آن ساختاری به صورت لایهلایه (شبیه پیاز) خواهد داشت که از 16 تا 32 لایه به هم فشرده ساخته شده است.
دیسک کمر دقیقا کجا گرفته است؟
دیسکها در بخش کمری ستون مهرهها و در میان چند مهره استخوانی جای گرفتهاند. برای اینکه بدانید دیسک کمر چیست؟ فراموش نکنید که همین قرار گرفتن بین مهرهها امکان انعطاف و فعالیتهای مختلف را به بدن میدهد. این دیسکها در واقع نوعی مفصل میان مهرهای هم نامیده میشوند و از نظر جنس غضروفی هستند.
در چه شرایطی دچار دیسک کمر میشویم؟
دیسک کمر یک مشکل جدی است که بر اثر فشار یا ضربه به ناحیه کمر به وجود میآید. ستون فقرات آدمی 26 مهره دارد که 4 مهره از آنها در بخش کمر قرار گرفته و سپس به استخوان خاجی و دنبالچه (که زیر استخوان خاجی واقع شده) ختم میشود. گفتیم که میان این مهرهها، صفحات غضروفی به نام دیسک بین مهرهای قرار دارند که آنها را از هم جدا میکند.
اگرچه دیسک هنگام فشار زیاد بر کمر یا آسیبدیدگی نقش حفاظتی دارد، اما اگر ضربه یا آسیب شدیدی به کمر وارد شود، بدن دچار مشکل خواهد شد. همچنین اگر در اثر بالا رفتن سن این صفحات جابهجا شده یا از جایگاه خود بیرون بزنند هم بدن دچار عارضه دیسک کمر میشود.
فراموش نکنید که این عارضه به جنسیت فرد ارتباطی ندارد و در هر دو جنس زن و مرد دیده میشود. ضمن اینکه روش درمان آن هم به میزان شدت درد و آسیب وارد شده مرتبط است.
چه عواملی در زنان باعث دیسک کمر میشود؟
این مشکل در زنان ممکن است به همان دلایلی رخ دهد که در مردان دیده میشود. اما عواملی همچون بارداری و زایمان احتمال ابتلای زنان به دیسک کمر را بیشتر میکند. همچنین، نوسانات هورمونی در مراحل گوناگون زندگی یک زن مانند دوران قاعدگی، سندرم پیش از قاعدگی (PMS) یا حتی یائسگی، میتواند در ایجاد آسیبهای مربوط به این بیماری نقش داشته باشد.
انواع دیسک کمر چیست؟
اختلالاتی که ممکن است برای دیسک پیش آید، شامل دو مورد است که پیشتر زمان بررسی دیسک کمر چیست؟ به طور خلاصه به آنها اشاره شد. اما در این بخش به تفصیل توضیح داده میشوند تا دید بهتری نسبت به آنها پیدا کنید:
دیسک برآمده (بیرونزدگی)
با بالا رفتن سن، ممکن است دیسک میان مهرهها حالت مایع بودن خود را از دست داده و خشک گردد. در این حالت، دیسک خاصیت اسفنجی که قبلا داشته را از دست میدهد و فشرده میشود. همچنین احتمال دارد لایه بیرونی و سخت دیسک (حلقه دیسک) ترک بردارد و مسیری برای خروج مواد درونی دیسک ایجاد کند. به این نوع اختلال، بیرونزدگی دیسک کمر یا گاهی دیسک برآمده گفته میشود.
فتق دیسک کمر (پارگی دیسک)
اگر روند تخریب دیسک ادامه یابد و بیشتر بشکند، فشاری به ستون فقرات وارد میشود و ممکن است هسته مرکزی دیسک (درون حلقه)، پاره شود. به این وضعیت، دیسک پاره شده یا فتق دیسک میگویند. تکههای جدا شده میتوانند به ریشههای عصبی واقع در پشت فضای دیسک فشار بیاورند. این فشار باعث بروز درد، ضعف یا بیحسی خواهد شد. اغلب اوقات، فتق دیسک کمر در بخش پایینی ستون فقرات، میان مهرههای چهارم و پنجم کمری رخ میدهد.
نخستین نشانههای دیسک کمر کدامند؟
نشانههای اولیه دیسک کمر ممکن است به آهستگی ظاهر شوند و در ابتدا مورد توجه قرار نگیرند، اما با پیگیری این نشانهها میتوانیم از پیشرفت مشکل جلوگیری کنیم. یکی از رایجترین نشانههای اولیه، کمردرد است که معمولا به صورت دردی خفیف یا ناگهانی و شدید در بخش پایینی ستون فقرات حس میشود. این درد اغلب با انجام حرکتهای مشخصی مانند خم شدن، چرخیدن یا برداشتن اجسام سنگین، شدیدتر میگردد. احتمال دارد درد در آغاز موقتی به نظر برسد، ولی به مرور زمان میتواند دائمی و مزمن شود.
نشانه بعدی دیسک کمر چیست؟ درد یا تیر کشیدن از کمر به سمت پاهاست که تحت عنوان درد سیاتیکی شناخته میشود. این درد معمولا از ناحیه کمر شروع میشود و بعد به طرف باسن، ران و حتی تا پایین پا امتداد پیدا میکند. این حالت غالبا وقتی رخ میدهد که دیسک به بخش عصب سیاتیک فشار کرده است. این وضعیت معمولا با نشانههایی مانند احساس سوزش، حالت گزگز یا حتی بیحسی در پاها تجربه میشود.
زمان بررسی علائم اولیه باید سفتی و کاهش انعطافپذیری را هم در نظر بگیریم. کسانی که مبتلا به دیسک کمر هستند، متوجه میشوند که فعالیتهایی مانند خمشدن، نشستن یا حتی ایستادن طولانی چقدر دشوار شده و با درد همراه است. این وضعیت میتواند روی توانایی فرد برای انجام کارهای روزمره به شدت اثر منفی بگذارد.
نشانههای اولیه دیسک کمر معمولا با استراحت و تغییر وضعیت بدنی بهبود پیدا خواهند کرد. اما اگر نادیده انگاشته شوند، بدون تردید مشکلات جدیتری را به همراه میآورند. تشخیص و درمان زودهنگام بسیار ضروری است تا مانع پیشرفت مشکل دیسک و وارد آمدن صدمههای بیشتر به اعصاب شویم.
نکته مهم: در کنار توجه به نشانهها و تلاش برای مدیریت این وضعیت، میتوانید بررسی انواع بریس ها و آتل های ارتوپدی + کاربرد آنها را هم مد نظر داشته باشید.
مراحل بروز دیسک کمر چگونه است؟
بیماری دیسک کمر عموماً طی چند مرحله مشخص تشدید میشود و شناخت این مراحل، برای تشخیص دقیق سطح بیماری و انتخاب رویکرد درمانی مناسب ضروری است. از اینرو در ادامه به شرح این پرسش که مراحل دیسک کمر چیست؟ میپردازیم:
- مرحله اول
در این مرحله، دیسک بین مهرهای به تدریج ظرفیت جذب آب و بازسازی مایع درونی خود را از دست داده و همین تخریب تدریجی، منجر به شکلگیری ترکهای ریز در ساختار دیسک میگردد.
- مرحله دوم
در این مرحله نرمشدگی دیسک که با عنوان فتق دیسک شناخته میشود، آغاز میگردد. در نتیجه حلقههای فیبری پیرامون دیسک که وظیفه نگهداری هسته ژلهای مرکزی را بر عهده دارند، تضعیف شده و شرایط برای برآمدگی یا بیرونزدگی بخشی از دیسک فراهم میآید.
- مرحله سوم
در مرحله سوم، پارگی در بخشی از دیسک رخ داده و محتوای آن به سمت رشتههای عصبی مجاور حرکت میکند. این وضعیت که فشار مضاعفی بر این رشتهها وارد میکند، معمولا با علائمی مانند درد موضعی، بیحسی و ضعف عضلانی همراه است.
- مرحله چهارم
در این مرحله، ارتفاع دیسک به میزان قابلتوجهی کاهش یافته و زوائد استخوانی که معروف به استئوفیت هستند، در لبههای اطراف مهره و دیسک کمر تشکیل میشوند. در نهایت این زائدهها با فشار بر ساختارهای عصبی مجاور دیسک، علائم درد و نشانههای عصبی را تشدید خواهند کرد.
روش تشخیص دیسک کمر چیست؟
ارزیابی دیسک کمر معمولا با بررسی سابقه پزشکی فرد و انجام معاینه بدنی آغاز میشود. پزشک درباره نوع و میزان درد، زمان بروز آن و عواملی که باعث کاهش یا افزایش ناراحتی میشوند پرسشهایی مطرح میکند. همچنین برای مشخص شدن مشکل، چند روش تشخیصی مختلف ممکن است مورد استفاده قرار گیرد:
- رادیوگرافی (X-Ray):
این روش تصویربرداری قادر است تغییرات استخوانی مهرهها یا کاهش فاصله بین آنها را نشان دهد، اما به تنهایی برای تشخیص بیماری دیسک کمر کافی نخواهد بود.
- تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI):
مزیت این روش تشخیص دیسک کمر چیست؟ جزئیات بافتهای نرم، دیسکها و عصبهای ستون فقرات را نمایش میدهد و معمولا برای شناسایی بیرونزدگی یا پارگی دیسک کاربرد دارد.
- سیتی اسکن (CT Scan):
این نوع تصویربرداری اطلاعات دقیقتری از ساختار مهرهها و دیسکها ارائه میکند و در مواقعی که MRI امکانپذیر نیست یا برای تکمیل آن روش دیگری هم نیاز است، مورد استفاده قرار میگیرد.
- میلوگرام:
در این شیوه، ماده حاجب در فضای اطراف نخاع و ریشههای عصبی تزریق شده و سپس با تصویربرداری اشعه ایکس ارزیابی میشود. این روش به تشخیص فشردگی عصبها و تنگی کانال نخاع کمک میکند.
- آزمونهای عصبی:
گاهی پزشک برای بررسی سلامت عصبها یا میزان آسیب دیدگی از تستهای عصبی استفاده میکند. این آزمایشها میتوانند شامل بررسی میزان حسی بودن پوست، قدرت عضلانی و رفلکسها باشند.
روشهای درمان دیسک کمر چیست؟
روشهای مختلفی برای درمان دیسک کمر وجود دارد؛ اما به عنوان نخستین رویکرد درمانی میتوان به استفاده از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی اشاره کرد. لازم به ذکر است که مصرف این داروها منجر به کاهش التهاب اطراف ریشههای عصبی شده و باعث تسکین درد و بهبود نسبی بیماری میشود. فیزیوتراپی نیز روش مؤثر دیگری در این زمینه بوده و با تکنیکهای مختلفی نظیر انجام تمرینات اختصاصی، روند بهبودی بیمار را تسهیل میکند.
آبدرمانی یا تزریق دارو در دیسک کمر چیست؟ آبدرمانی یا تزریق دارو در مفاصل بین مهرهای و اطراف ریشههای عصبی که در دسته مداخلات کم تهاجمی قرار دارند هم از دیگر رویکردهای درمان دیسک کمر به شمار میروند. در مواردی هم که به کمک چنین روشهایی تغییر قابل توجهی در وضعیت بیمار دیده نشود، گزینه جراحی به شکل لیزر دیسک، آندوسکوپی یا جراحی باز مدنظر قرار میگیرد.
درمان قطعی دیسک کمر چیست؟
هیچ رویکرد درمانی مطلق و قطعی برای دیسک کمر وجود ندارد؛ یعنی همانند سایر مشکلات پزشکی، ماهیت درمان در این حوزه هم امری نسبی است. با اینحال، پیشرفتهای چشمگیری در این زمینه به دست آمدهاند و در حال حاضر حدود ۸۰ درصد از موارد کمردرد مرتبط با دیسک، با روشهای غیرجراحی مدیریت میشوند. از میان ۲۰ درصد باقیمانده هم که نیاز به عمل جراحی دارند، تقریباً ۸۰ درصد، منجر به بهبودی قابلتوجه بیمار میشوند. در نهایت، تنها درصد کمی از بیماران ممکن است بهطورکامل بهبود پیدا نکنند. در یک دستهبندی کلی نیز میتوان میزان موفقیت درمان دیسک کمر را به عوامل زیر مرتبط دانست:
سرعت اقدام به درمان
معمولا توصیه میشود فاصله زمانی بین ظهور اولین نشانههای دیسک کمر و تصمیم به انجام پیشرفتهترین روشهای درمانی، از یک تا دو ماه تجاوز نکند. چون تعلل در درمان و مزمن شدن عارضه، احتمال موفقیت در درمان را کاهش میدهد.
شدت بیماری دیسک کمر چیست؟
عارضه دیسک کمر در سه سطح خفیف، متوسط و شدید ظاهر میشود. در نتیجه طبیعی است که هرچه آسیب وارده به دیسک گستردهتر و عمیقتر باشد، دست یافتن به نتایج درمانی مطلوب، دشوارتر شود.
وجود دیگر مشکلات پزشکی
مشکلات پزشکی موثر بر دیسک کمر چیست؟ آسیب به مفاصل ستون فقرات یا وجود تنگی در کانال نخاعی که اعصاب از آن عبور میکنند، از جمله مشکلاتی هستند که بر روند بهبود این بیماری تاثیر خواهند گذاشت. ابتلا به مشکلاتی مانند دیابت، چاقی یا بیماریهای روماتیسمی نظیر آرتریت روماتوئید هم معمولاً روند درمان دیسک کمر را با پیچیدگیها و محدودیتهایی مواجه میسازد.
آیا امکان پیشگیری از دیسک کمر وجود دارد؟
دژنراسیون دیسک یک عارضه مزمن است که معمولا به آرامی پیشرفت میکند. ممکن است از نخستین تجربه کمردرد تا خشک شدن کامل دیسک مدت طولانی سپری شود. با این حال، برای کم کردن احتمال پیشرفت آن میتوان اقداماتی انجام داد:
- از مصرف سیگار خودداری کنید یا اگر سیگاری هستید آن را ترک کنید، زیرا استعمال دخانیات احتمال خشک شدن دیسک را افزایش میدهد.
- تحرک داشته باشید و به صورت منظم ورزش کنید تا عضلات اطراف ستون فقرات تقویت شده و انعطافپذیری آنها بیشتر شود.
- هنگام بلند کردن وسایل، اصول صحیح حرکتی را رعایت کنید تا فشار اضافی به ستون فقرات وارد نشود و خطر فتق دیسک کاهش یابد.
- وزن خود را در محدوده مناسب نگه دارید، چون شاخص توده بدنی بالا میتواند بار بیشتری بر ستون فقرات تحمیل کند.
- میزان مصرف نوشیدنیهای الکلی را کم کنید.
- بهترین روش پیشگیری از دیسک کمر چیست؟ حفظ سلامت استخوانها با استفاده از مکملها و ویتامینهایی مانند کلسیم، آهن و زینک. البته مهم است که پیش از مصرف با پزشک مشورت نمایید.
جمع بندی
دیسک کمر اگرچه میتواند دردناک و محدودکننده باشد، اما با آگاهی از علائم اولیه، تشخیص به موقع و رعایت اصول پیشگیری میتوان از پیشرفت آن جلوگیری کرد. فراموش نکنید افرادی که با این عارضه دستوپنجه نرم میکنند، میتوانند زیر نظر پزشک از وسایل کمکی مانند کمربند طبی نرم استفاده کنند. برای خرید این گونه محصولات، فروشگاه شفا 24 بهترین شرایط را برای ارسال به سراسر ایران فراهم کرده است.
محصولات پیشنهادی
